De kunst van het reviewen

17 januari 2026

De kunst van het reviewen

Als tenderschrijver weet je: een goed verhaal ontstaat niet in één keer. Reviewrondes zijn geen noodzakelijk kwaad, maar een cruciaal onderdeel van het proces. Een veelgebruikte best practice die ik ook zelf altijd gebruik is om met drie reviewrondes te werken. Daardoor ontstaat er ruimte om je antwoorden gaandeweg aan te scherpen, nieuwe verbanden te zien en steeds beter aan te sluiten op wat de aanbestedende dienst werkelijk vraagt. Tegelijkertijd zorgt een vooraf afgesproken, beperkt aantal rondes voor focus, tempo en commitment: iedereen weet wanneer welke inbreng wordt verwacht en waar de aandacht in elke fase op ligt.

In deze blog deel ik tips om die drie reviewrondes zo effectief mogelijk in te richten.

Tip 1: Maak focus van de reviewronde expliciet

Door elke ronde een duidelijke focus te geven, voorkom je dat iedereen in elke versie op alles tegelijk schiet. Dat is niet handig. In de eerste versies is bijvoorbeeld niet zinvol om al zwaar op taalfouten te focussen. Ten eerste omdat er waarschijnlijk nog zoveel wijzigt in de tekst dat die taalfouten er toch weer insluipen, maar vooral om te voorkomen dat de aandacht voor spelling en formulering afleidt van waar het in die fase echt om gaat: zijn de antwoorden inhoudelijk juist, volledig en overtuigend?

Een veelgebruikte, logische manier om de reviews te structureren is:

• Versie 1 – Inhoudelijke basis:
  Zijn alle vragen beantwoord? Kloppen de antwoorden? Waar zitten hiaten en hoe kunnen we die opvullen?
• Versie 2 – Verhaal en focus:
  Is het verhaal compleet, logisch opgebouwd en sluit de focus aan bij wat de aanbestedende dienst belangrijk vindt?
• Versie 3 – Taal en afwerking:
  Taalkundige kwaliteit, consistentie, leesbaarheid, tone of voice.

 

Tip 2: Denk als de beoordelaar

Goed reviewen begint bij het perspectief van de beoordelaar. Die beoordeelt alleen wat er op papier staat, niet meer en niet minder. Omdat er veel op het spel staat, is zorgvuldig reviewen essentieel om aannames, onduidelijkheden en eigen bias eruit te halen. Soms schiet dat door tot eindeloos “tegenlezen”,  en oeverloze discussies over woordkeus en nuances. Dat is zonde van de tijd. Mijn tip: focus bij het reviewen niet op eindeloos schaven aan woorden, maar op de grote lijnen en het wegnemen van interpretatieruimte. Check of aannames expliciet zijn, redeneringen logisch en uitspraken concreet en verifieerbaar. Zo haal je bias eruit én zorg je dat de beoordelaar leest wat jij bedoelt.

Tip 3: Kijk met meerdere brillen
Een tekst wordt sterker als verschillende professionals meekijken. Inhoudsdeskundigen, strategen, juristen en communicatiespecialisten letten allemaal op iets anders, net als beoordelaars dat straks doen. Bovendien is herlezen taai: na een paar rondes wordt je blik minder scherp. Met meerdere reviewers blijven de vragen fris en de kwaliteit hoog.

Tip 4: Zorg dat één persoon alle versies meeleest
Naast meerdere reviewers is één vaste meelezer onmisbaar. Die bewaakt de rode draad, ziet of feedback consistent is verwerkt en voorkomt tegenstrijdigheden. Zo blijft het geen losse verzameling verbeteringen, maar één samenhangend en overtuigend verhaal.

Tip 5: Plan tijd in voor review én voor afstemming
Zet reviewmomenten in de agenda en reserveer er voldoende tijd voor. Zeker bij eerste versies kun je rekenen op minimaal een half uur per pagina. Plan daarnaast ook meteen overlegmomenten in om reviewopmerkingen te bespreken. Voor de eerste en tweede ronde is zo’n afstemming altijd goed. Bij de derde versie is een meeting vaak overbodig en kun je die eenvoudig laten vervallen.

Tip 6: Werk in één document voor feedback
Verzamel reviewcommentaar zoveel mogelijk in één document. Zo kunnen reviewers op elkaar reageren, voorkom je dubbel werk en wordt tegenstrijdige feedback sneller zichtbaar.

Tip 7: Formuleer feedback concreet en bespreekbaar
Zeg niet alleen dát iets niet duidelijk is, maar waarom en wat je mist. Kom je er schriftelijk niet uit, gebruik het ingeplande overleg om knelpunten gezamenlijk te bespreken, bereid concrete vragen en alternatieven voor zodat je in de meeting snel tot de kern komt.