De toekomst van AI in aanbestedingen. Van belofte naar de praktijk.

12 mei 2026

Over AI en aanbestedingen is de afgelopen tijd al ontzettend veel geschreven. Meestal gaat het dan over kansen, risico’s, efficiëntie en handige toepassingen. Daarom leek het me goed om het eens vanuit een ander perspectief te bekijken. Want dat de komst van AI impact gaat hebben op het aanbestedingsproces, dat geloof ik wel. Maar of het allemaal ook echt efficiënter, objectiever of beter wordt? Ook bij de komst van e-mail, internet, en de cloud was de belofte dat alles sneller en makkelijker zou worden. Uiteindelijk werd het vooral méér. Meer informatie, meer verwachtingen en meer complexiteit. Wat zegt dit over de AI hype?

De ideale assistent voor de inschrijver

Eerst het goede nieuws: Met de komst van AI wordt het een stuk makkelijker om overzicht te houden, de juiste informatie te vinden en analyses te maken. Met slimme AI-tools zoals Brainial, Altura en Tenderapp kunnen inschrijvers ook makkelijker eerder geschreven teksten die relevant zijn, koppelen aan nieuwe uitvragen. Daardoor hoef je niet steeds weer het wiel opnieuw uit te vinden. Zeker organisaties met een grote database aan eerdere inschrijvingen kunnen daar veel voordeel uit halen.

Van beoordelingscommissie naar beoordelingsalgoritme?

Inmiddels komen er ook meer AI tools beschikbaar die aanbestedende diensten helpen bij het opstellen van gunningscriteria en het bewaken van de kwaliteit van alle aanbestedingsdocumenten. Het is een kwestie van tijd of AI zal ook het beoordelen van de inschrijvingen ondersteunen. Zo moeilijk lijkt het niet: leg de ingezonden stukken naast elkaar, laat een slim algoritme de antwoorden vergelijken, zoek de verschillen en koppel er een score aan. Natuurlijk blijft de menselijke beoordelaar voorlopig nog juridisch eindverantwoordelijk, maar in de praktijk is het natuurlijk wel erg makkelijk om je achter de uitkomst van het algoritme te verschuilen.

De dynamiek van innovatie

Als bedrijf kun je niet anders dan meegaan in de AI-hype om vooruit te blijven lopen op de markt. Maar de voorsprong die je neemt is altijd tijdelijk. Zodra iedereen dezelfde sprong maakt, neemt het concurrentievoordeel voor individuele organisaties af. Wat vandaag nieuw en onderscheidend is, is straks de nieuwe standaard. De lat wordt simpelweg hoger gelegd, en voor kleinere organisaties die niet de mogelijkheid hebben om te investeren in de nieuwste technologie, wordt het lastig om mee te komen. Weer een gat in de markt voor slimme tenderspecialisten!

Kwaliteit versus uniformiteit

In de zes jaar dat ik als EMVI-schrijver werk, is de aanbestedingswereld steeds verder geprofessionaliseerd. De nadruk ligt steeds meer op efficiëntie, harde bewijslast en meetbare KPI’s. Waar je vroeger nog vijf of zes pagina’s kreeg om je businessmodel, visie of aanpak toe te lichten, moet dat tegenwoordig vaak in twee of drie pagina’s passen. Alles moet compact, concreet en vooral SMART geformuleerd zijn.

Dat maakt het voor beoordelaars ongetwijfeld makkelijker om voorstellen met elkaar te vergelijken. Tegelijkertijd verandert het schrijven van kwalitatieve plannen daardoor steeds meer in een trucje. De ruimte voor nuance, context of een echt onderscheidend verhaal wordt kleiner, terwijl de nadruk juist komt te liggen op het produceren van de ‘juiste’ taal die de Aanbestedende Dienst wil horen. Het risico daarvan is een papieren werkelijkheid die steeds verder af komt te staan van de praktijk.

Als de slimste prompt wint

Met de komst van AI neemt het risico verder toe dat aanbestedingen steeds minder gaan over wie het beste werk levert, en steeds meer over wie het slimste antwoord weet te produceren binnen de logica van het systeem. Als AI vervolgens zowel de productie als de beoordeling ondersteunt, ontstaat al snel een wedstrijd tussen algoritmes en modellen in plaats van tussen mensen en organisaties.

Veel aanbestedende diensten sorteren daar al op voor door naast kwalitatieve stukken ook een presentatie op te nemen of het oplossen van een live case. Logisch, maar het maakt de beoordeling meteen weer een stuk subjectiever. De partij die aan het begin van de dag binnenkomt of beschikt over een vlotte accountmanager, staat meteen op 2-0 voorsprong. Daarmee verschuift de uitdaging van het schrijven van het beste plan naar het neerzetten van de meest overtuigende performance.

Tenslotte

Hoewel ik begrijp dat AI de toekomst is, verwacht ik niet dat het zal leiden tot een spectaculaire efficiëntieslag. Waarschijnlijk zorgt het vooral voor meer uniformiteit, waardoor het voor bedrijven juist lastiger wordt om zich op papier echt te onderscheiden. Ik zou er dan ook niet van opkijken als een plan van aanpak over tien jaar niet meer is dan een overzicht van harde planningen, KPI’s en resultaatafspraken, terwijl het onderscheid steeds meer wordt gemaakt op basis van referenties, presentaties en cases.

Voor aanbestedende diensten blijft het zoeken naar een goede balans tussen objectieve meetbaarheid en het beoordelen van echte inhoudelijke kwaliteit. Een vraagstuk waar ook AI geen pasklaar antwoord op heeft. Of het tenderproces uiteindelijk objectiever, efficiënter of soepeler wordt, is dan ook maar de vraag. Het wordt vooral ánders.